میراث آریا: موزه کرباسی محلی برای زندگی بخشیدن به اشیایی که در معرض فرسودگی و نابودی قرار گرفته‌اند، کارگاه حفاظت و مرمت اشیای موزه‌ای کرباسی که حکایتی شنیدنی دارد.
سراغ مهشید صفایی، کارشناس ارشد حفظ و مرمت آثار تاریخی و فرهنگی دانشگاه هنر اصفهان و مدیر داخلی موزه کرباسی می‌روم که یکی از افرادی است که در این کارگاه، به مرمت اشیا می‌پردازد.
صفایی در رابطه با این بخش از موزه کرباسی اظهار کرد: کارگاه مرمت از شش سال پیش شروع به کار کرد ولی به‌طور جدی‌تر، پنج سال است که فضای ویژه‌ای را به این کار اختصاص داده‌ایم. وقتی اشیاء وارد موزه می‌شوند ابتدا دوره‌ی قرنطینه را طی می‌کنند، اگر نیاز بود مرمت و سپس وارد محیط می‌شوند، طبق پروتکل‌های حفاظتی ما نمی‌توانیم هر شی را که از خارج آمده، بلافاصله داخل ویترین‌ها بگذاریم چون ممکن است برای اشیای دیگر مشکل ایجاد کند.
او چاپخانه مهرگان را که آقای کرباسی از کلیشه‌ها تا ابزار و ادوات و ماشین‌آلات چاپش را خریداری کرده بود، پیچ‌به‌پیچ تعمیر کرد طوری که الان این ماشین‌آلات سالم هستند و حتی می‌توان با آن‌ها کار چاپ انجام داد.
صفایی بیان کرد: کلیشه‌ها هم در صد جلد دسته‌بندی شده‌اند که هر کلیشه به روش دستی چاپ شده و نمونه‌های چاپ شده‌اش کنارش قرار دارد و دسته‌بندی موضوعی شده است. با حفاظت و مرمت مجموعه بزرگ چاپخانه مهرگان متعلق به سال۱۳۲۶ که از نخستین اقدامات کارگاه مرمت کرباسی بود، الان اگر پژوهش‌گری بخواهد درباره چاپخانه و روند چاپ و حتی گرافیک کارهای قدیمی مشاغل شیراز و.. تحقیق کند این مجموعه آماده و دسته‌بندی در اختیارش قرار دارد.
او درباره‌ی سایر اقدامات این کارگاه بیان می‌کند: از فعالیت‌های دیگر این مجموعه، کار روی دسته‌بندی روزنامه‌های قدیمی از زمان قاجار است. بیشتر روی روزنامه‌های فارس و شیراز تمرکز داریم.
صفایی ادامه داد: گزارش آن‌ها را در سامانه جام متعلق به موزه‌ها نوشته و شناسنامه آثار ثبت می‌شوند تا کد شناسه ملی به آن‌ها تعلق گیرد. گاهی یک ماه روی روزنامه‌ها کار می‌کنیم که عمدتا وضعیت جالبی ندارند و چون در وضعیت نامناسبی نگهداری شده‌اند و آسیب‌هایی مثل کپک و پارگی و اسیدی شدن دارند، روال مرمت آن‌ها کُند پیش می‌رود، طوری‌که شاید آخر ماه فقط پنجاه برگ روزنامه مرمت شود.
این بانوی هنرمند، با ذوق درباره‌ی حرفه خود می‌گوید: اگر شما نتوانید یک شی تاریخی را نگه دارید و شرایطی برایش فراهم کنید که رو به بهبود برود و شرایطش تثبیت شود، در طول زمان رو به زوال می‌رود. دوران مدرن، در حوزه مرمت، بیشتر حفاظت پیش‌گیرانه اهمیت پیدا می‌کند یعنی شما انقدر شرایط محیطی شی را خوب نگه دارید تا روند زوالش کُند یا متوقف شود. وجود مرمت‌گر ضروری است. اگر مرمت‌گر نبود برای مثال الان اثری از تخت جمشید باقی نمی‌ماند و همه‌ی آثار موزه‌ای به دلیل آسیب‌های محیطی مثل آلودگی و نوسانات رطوبتی و غیره از بین می‌رفتند. نسخه‌های خطی حساس به نور و... نابود می‌شدند و عملا اثری از آثار تاریخی برای آیندگان باقی نمی‌ماند.
ضرورت تحصیلات آکادمیک برای کارشناسان مرمت
نظر این کارشناس ارشد حوزه‌ی مرمت را درباره ضرورت تحصیلات آکادمیک افزود: تحصیلات آکادمیک برای این مهارت، واجب است. مرمت، رشته‌ای کاملا تخصصی است که برای آن باید دروسی مانند شیمی و فیزیک بدانید. این رشته جاهایی با مهندسی مواد پیوند می‌خورد و در فیلد فلزات تاریخی، باید متالوژی یاد بگیرید. متأسفانه الان باب شده افراد غیرمتخصص وارد حوزه مرمت شوند که تأثیرات بدی دارد.
این رشته، تخصصی است و پرورش کارشناسان آن باید از طریق دانشگاه و محیط آکادمیک، اتفاق بیفتد. خود من در دانشگاه هنر اصفهان، مطالبی خواندم که منطبق با به‌روزترین علوم جهان بود و خوشبختانه این رشته دارد در محیط‌های آکادمیک، هویت خود را پیدا می‌کند.
وی درباره کار در فضای موزه‌ی کرباسی اظهار می‌کند: امید کرباسی انسان بسیار خوش‌ذوقی است. من بر اساس رشته‌ام با گردآوردندگان آثار ارتباط داشته‌ام که اکثر آن‌ها بیشتر کلکسیونر هستند و اطلاعات علمی چندانی در رابطه با علم موزه‌داری و نگهداری بهینه آثار ندارند. ولی اینجا همه‌چیز فرق می‌کند. آقای کرباسی به‌طور مرتب، درباره‌ی اشیا مطالعه می‌کند، کتاب‌های مرتبط را پیدا و تهیه می‌کند و وقتی با او گفت‌وگویی انجام دهی از معلوماتش سر ذوق می‌آیی. این موزه خصوصی برای او آورده مالی چندانی ندارد. ما در بلیت‌فروشی هم آنچنان درآمدی نداریم و همه‌ی هزینه‌های موزه اعم از مرمت و نگهداری آثار، حقوق کارمندها و... از سرمایه شخصی مدیر موزه تأمین می‌شود. اینجا چیزی که برای مدیر اهمیت دارد آورده‌ی معنوی است.
فرنگیس خلیلی کارشناس ارشد مرمت آثار تاریخی و فارغ‌التحصیل از دانشگاه هنر اصفهان، هنرمند دیگری است که ساعت‌های زیادی از زندگی روزانه‌اش را در کارگاه حفظ و مرمت موزه‌ی کرباسی می‌گذراند تا به اشیا جان دوباره ببخشد. اما این عشق، قصه‌ای قدیمی دارد. از کودکی هنر را می شناختم و ارج می‌نهادم و دنیایم سرشار از رنگ‌ها و نقش‌ها بود. پس از پایان دوره‌ی دبیرستان، بر آن شدم که به طور جدی‌تر در راه هنر گام بردارم. به این ترتیب مرمت آثار تاریخی تخصصی بود که از میان منشور هزار نقش هنر، مرا همچون یک دوست قدیمی پذیرفت. اکنون شانزده سال است که مشغول به کار مرمت هستم و خرسندم که به سهم خود به میراث فرهنگی این سرزمین خدمت می‌کنم و حدود یک‌سال است که افتخار همکاری با موزه‌ی آثار تاریخی و فرهنگی کرباسی را دارم.
این کارشناس ارشد مرمت درباره‌ی تجهیزات کارگاه بیشتر ادامه داد : بخش حفاظت و مرمت این مجموعه تلاش می‌شود از امکانات و فرصت‌های موجود، برای حفظ و نگهداری آثار بهترین بهره برده شود. به این ترتیب با توجه به وضعیت آثار از نظر اهمیت و ارزش نگهداری، میزان فرسودگی و آسیب و معیارهای دیگر، آثار اولویت‌بندی شده و در برنامه حفاظت قرار می‌گیرند.
این کار مثل زندگی بخشیدن است
خلیلی به‌عنوان کارشناس حفاظت و مرمت، از آثار مختلفی می‌گوید که وارد کارگاه می‌شوند، همچون آثاری از جنس فولاد، مفرغ و نقره، نسخه‌های خطی و چاپی مثل کتاب، اسناد و روزنامه‌ها، آثار چوبی، سفالینه‌ها، عکس و فیلم و حتی تابلوهای نقاشی. او با حوصله برای من جزئیات کارگاه را توضیح می‌دهد. از کشوهای متعلق به ابزار تا کشوهای دیگری برای آرشیو اشیاء و وسایل قدیمی مرمت شده مثل قهوه‌ساب، آسیاب دستی و چرخ‌گوشت که حالا جزیی از تزیینات این کارگاه کوچک شده‌اند. اولین و قدیمی‌ترین شی‌ای که در این کارگاه مرمت کردم، یک آینه دوران صفوی بود که اکنون در فضای موزه به نمایش در آمده است. بر روی درب این آینه‌ی فولادی کتیبه‌ای به خط نستعلیق دیده می‌شود و اطراف خطوط مزین به تزیینات ختایی است. مرمت این اثر حدود سه ماه به طول انجامید.
او بیان کرد: آثاری که اکنون برای حفاظت و مرمت در دستان ما قرار می‌گیرند، روزگاری شاید برای استفاده‌ی روزمره در دست انسان‌هایی بوده که دیگر نشانی جز در تاریخ از آن‌ها نیست. مرمت‌گر، سیمای اثر را از زیر لایه‌ای از غبار زمان آشکار می‌کند.
او درباره حضور سایر کارشناسان در این کارگاه توضیح می‌دهد: همفکری و همکاری با کارشناسان و هنرمندان خارج از مجموعه بخشی از برنامه‌ی کاری موزه است. برای مثال چگونگی مرمت حلقه فیلمی که اکنون در دست حفاظت است بسیار اهمیت دارد. به طوری که بارها از کارشناسان و هنرمندان مرتبط برای مطالعه و بررسی اثر دعوت به عمل آمده است.
انتهای پیام/
نظر شما